Lavanta(Lavandula sp.)

Lavanta, Lamiaceae familyasına bağlı değerli bir uçucu yağ bitkisi olup yetiştiriciliği yapılan tıbbi aromatik bitkiler içinde en yaygın olanlarından biridir. Dünyada en yoğun şekilde Güney Avrupa ve Kuzey Afrika’nın Akdeniz’e komşu olan ülkelerinde yetişmekte olan lavantanın 39 kadar türü bulunmaktadır. Lavanta ismi Latince bir kelime olan “Lavare” den gelmekte olup “Yıkama” anlamı taşımaktadır. Bunun da sebebi Lavantanın eski dönemlerde banyo ve yıkama suyunda kullanılmasıdır. Lavanta uçucu yağı, ağırlıklı olarak parfüm, kozmetik ve temizlik malzemeleri sektöründe kullanılmaktadır. Ayrıca ağrı kesici, sakinleştirici, uykusuzluk giderici özellikleriyle de aromaterapi uygulamalarında kullanılmaktadır. Lavanta çiçekleri yatıştırıcı (sedatif) etkisinden dolayı çay şeklinde de kullanılmaktadır.

Ayrıca lavanta uçucu yağının mikrop öldürücü (antiseptik) ve bakteri öldürücü (antibakteriyel etkisi de bulunmaktadır. Uçucu yağ bileşenlerinde 100’den fazla bileşen bulunmaktaysa da bunların içinde en fazla linalool ve linalil asetat bulunmaktadır. Uçucu yağının kalitesini “linalil asetat” oranı belirlenmektedir. Lavanta bitkisinin ekonomik olarak kullanılan kısmı çiçekleridir. Bitkinin çiçek ve çiçek saplarından elde edilen uçucu yağ, dünyada ticareti en fazla yapılan 15 uçucu yağdan birisidir.

En çok yetiştirilen lavanta türleri:

  • Lavandula angustifolia (Syn. L. officinalis)
  • Lavandula x intermedia (Syn. L. hybrida)

Lavandula x intermedia türünde uçucu yağ oranı yüksek olmakla birlikte yağ kalitesi düşüktür. Yağ kalitesi en yüksek çeşit Lavandula angustifolia’dır. Kaliteyi linalool ve linalil asetat oranları belirlemekle birlikte asıl belirteç içerdiği kafur miktarıdır. Lavandula angustifolia’da kafur miktarı %0.5’in altında iken Lavandula x intermedia’da %5’in üzerindedir. ISO standartlarına göre lavanta uçucu yağı içinde olması gereken kafur miktarı %0.5’in altında olmalıdır. Lavanta türlerinde uçucu yağ dünya ortalaması Lavandula angustifolia’da 2-6 kg/da, Lavandula x intermedia’da 6-12 kg/da’dır.

Bitki Özellikleri: Lavanta bitkisi 80-100 cm boylanabilen, yarı çalımsı, çok yıllık bir bitkidir. Kök sistemi 50-60 cm derine inebilen kazık kök şeklindedir. Haziran-Temmuz aylarında çiçek açar. Çiçekleri, 15-20 cm boylanan yapraksız çiçek sapları üzerinde bulunan, maviden eflatuna değişen renkte çiçek demetlerinden meydana gelen başak şeklindedir.

İklim ve Toprak İstekleri: Lavanta, toprak yönünden seçici olmayan bir bitkidir. Kireççe zengin, süzek ve pH’sı 5.8-8.3 olan, kuru ve hafif topraklarda çok iyi gelişme göstermektedir. Kurağa, sıcağa ve soğuğa oldukça dayanıklıdır. Ancak kışı çok sert geçen bölgelerde bazen soğuk zararı görülmektedir. Organik maddece zengin, aşırı nemli ve taban suyu yüksek topraklarda uçucu yağ üretimi daha az olur.

Yetiştirme Bilgileri: Lavanta türlerinde yetiştirme iki şekilde yapılır;

  • Vejetatif üretim (Çelikleme yoluyla)
  • Generatif üretim (Tohum yoluyla)
Lavanta fidesi üretimi iki yolla yapılıyor olsa da en yaygın üretim şekli çelikleme (vejetatif) yolu ile yapılan üretimdir. Bazı lavanta türlerinin tohum verimi sıkıntılı olmakla birlikte yabancı döllenme riski de üretilecek olan lavanta çeşidinin doğruluğunu riske atmaktadır.
Çelikleme lavanta bitkisinin sürgün ve yaşlı dallarından yapılır. Köklenme ortamı olarak perlit, kum, torf, orman toprağı gibi ortamlar kullanılabilir. Çelikle üretimde köklendirici hormon (IBA, IAA vb) kullanımına gerek duyulmasa da bu uygulama köklenme yüzdesini artırmaktadır. Çelikler bitkilerin kış dinlenmesi döneminde uyku dönemine girdiğinde ve kış sonu bitki uyanmadan önce (Kasım-Şubat ayları arasında) alınmalı ve çelikler suyunu kaybetmeden köklenme ortamına dikilmelidir.

Fidelerin Araziye Dikilmesi: Köklenmesi gerçekleşen fidelerin Mart-Nisan-Mayıs aylarında araziye dikimleri yapılır. Dikimler yapılırken lavanta bitkisinin çok yıllık olduğu ve 5. yaşında 1,5 metre çapa ulaştığı göz önüne alınmalıdır. Bu sebepten dolayı en uygun dikim aralığı sıra arası 2,5 metre sıra üzeri 1 metredir. Bu dikim aralığında dekara gereken fide sayısı 400 adettir. Fideler araziye dikildikten sonra hemen can suyu verilir. İlk 2 sene fideler gelişimlerinin hızlı olması için normal sulanır. Daha sonraki senelerde yağ verimi ve kalitesinin yüksek olması için sulama azaltılır.

Hasat: Uçucu yağı alınacak lavanta bitkileri için hasat zamanı tam çiçeklenin gerçekleştiği Haziran-Temmuz aylarıdır. Uçucu yağ veriminin azami seviyeye ulaştığı dönem lavantanın tüm çiçeklerinin açıldığı dönemdir. Uzun sapları üzerinde bulunan lavanta çiçekleri biçilerek hasat edilir ve kurutulur. Kurutma işlemi tamamlandıktan sonra da distilasyon (damıtma) makinasında buhar yöntemiyle uçucu yağları alınır. Kuru çiçek olarak değerlendirilecekse tüm çiçekler tam açmadan önce hasadı yapılır ve kurutulur. Kurutma işleminden sonra çiçek kısımları sap kısımlarından sıyrılıp paketlenir.

Neden Yerel Tohum?

Atalık tohumlar gen mirasıdır, bölgenin özelleşmiş yöreye en uygun tohumlarıdır. Bu nedenle korunmalı, kullanılmalı, yaygınlaştırılmalıdır.

Tohum Bağışla

İletişim

Muğla Büyükşehir Belediyesi Yerel Tohum Merkezi Denizli yolu üzeri Bağlarbaşı Mevkii Kötekli-Muğla

Bizi Takip Edin!


Facebook

Instagram